Culturele homogeniteit als identiteit

Paul Scheffer besteedt in zijn Land van Aankomst veel aandacht aan de Amerikaanse ervaring met immigratie. De positie van nieuwkomers versus degenen die iets eerder kwamen, het driefasenmodel, het geloof dat het uiteindelijk allemaal wel goed komt.

Ik heb het boek nog lang niet uit, kan dus iets over het hoofd hebben gezien, maar mis toch drie, essentiële verschillen tussen Europa, en Nederland in het bijzonder, en de Verenigde Staten.

Ten eerste was Amerika, tot de Eerste Wereldoorlog, een echt immigratieland. Britten, Ieren, Duitsers, Nederlanders, Italianen, Zweden en Polen begaven zich massaal naar de nieuwe wereld, en waren daar vooral om economische redenen van harte welkom: goedkope arbeid. Europa is geen bewust immigratiegebied. Nooit heeft een Europese regering - afgezien van een enkele verdwaasde EU-commissaris - immigratie tot beleidsdoel verheven. De migratie die wij kennen is grotendeels een onbedoeld bijprodukt van tijdelijk geachte import van arbeidskrachten.

Dat heeft consequenties. De migrantengroepen in kwestie hebben de grootste moeite zichzelf te zien als definitief verhuisd naar dat land van aankomst, en lijken als gevolg daarvan evenmin bijzonder geneigd zich te voegen naar de plaatselijke gebruiken. Onze staatssecretaris van Justitie - op het oog toch meer dan geïntegreerd - deed er tot haar vierentwintigste over om tot de conclusie te komen dat haar toekomst in Nederland lag, en gaat alsnog trouwen met een Turkse man die in Engeland woont.
De groepen die wel beseften een enkele reis te hebben geboekt, de Indo's van de na de oorlog en de Surinamers die bordeaux boven blauw verkozen (nog een geluk dat ze niet konden kiezen voor een dubbel paspoort) zijn dan ook veel beter geïntegreerd dan migranten van Turkse of Marokkaanse afkomst.

In de tweede plaats: Amerika was (en is nog) fysiek en cultureel een tamelijk leeg land, met bovendien een verschuivende frontier. Tot op de dag van vandaag is er plaats voor Amish-gemeenschappen (en diverse anderen) die zich in hoge mate kunnen afsluiten van hun omgeving. Europa, zeker Nederland, heeft veel langere tradities van meer mensen die al heel lang en dichter bevolkt op dezelfde plaats wonen, en dus veel langer cultuur - een expliciete en vooral impliciete manier van met elkaar omgaan - hebben ontwikkeld. Amerika moest worden uitgevonden, Europa bestond al en binnen het continent is Nederland - net als bijvoorbeeld Zweden en Denemarken - een cultureel bijzonder homogeen land, en bovendien klein en dichtbevolkt. En dat vereist van nieuwkomers als hele kleine minderheden een veel hogere mate van aanpassing dan in de Verenigde Staten.

Bovendien is de massamigratie naar Europa niet - zoals naar de V.S. - afkomstig uit verwante westerse, of christelijke culturen, maar uit derde-wereld landen met een islamitisch karakter. De cultuurverschillen tussen migranten van het Turkse platteland of de Marokkaanse bergen met de Nederlandse cultuur zijn toch bepaald groter dan die tussen katholieke Ieren, Polen en Italianen onderling of met de overige christelijke Amerikanen.

Een vierde verschil is overigens, en ik geloof dat Scheffer dat wél aanduidt, dat de V.S. na 1914 de grenzen potdicht deed. Amerika gaf zichzelf, met enig vallen en opstaan, decennialang de tijd de nieuwkomers aan elkaar en aan hun nieuwe land te laten wennen. Daarom kwam het, tot op aanzienlijke hoogte, alsnog in orde, zij het dat de Amerikaanse cultuur er nog steeds een is van 'de grootste gemene deler' met veel aandacht voor andermans lange tenen, en cultureel weinig progressief of liberaal (zo goed als geen openbare naaktstranden, homo's kunnen alleen overleven in de grote steden, alleen gelovigen kunnen een hoog politiek ambt bereiken).

Willen onze onbedoelde migranten, afkomstig uit aan Nederland wezensvreemde culturen om met Simonis te spreken, ooit integreren in een land waarin een hoge mate van culturele homogeniteit - de cultuur van vrijzinnigheid, individualisme en gelijkheid - feitelijk tot identiteit is geworden, dan is eenzelfde migratiestop een eerste en directe vereiste. De migranten zijn er, ze hoeven ook niet weg, maar om meer rampen (als de moord op van Gogh) te voorkomen moet alles op alles worden gezet onze medelanders binnen één generatie tot moderne Nederlanders om te vormen. Met een voortgaande stroom importbruiden en -bruidegommen gaat dat niet lukken.